डिलिव्हरीनंतरच्या एनीमियामुळे आई व बाळाला भोगावे लागू शकतात दुष्परिणाम, काय काळजी घ्यावी?

Spread the love

डिलिव्हरीनंतर महिलांचं आपल्या आरोग्याकडे पूर्णत: दुर्लक्ष होतं कारण त्यांच्या जबाबदा-यांमध्ये आता आणखी एका मोठ्या जबाबदारीची भर पडलेली असते ती म्हणजे घरातील छोट्याश्या नव्या पाहुण्याच्या! पण डिलिव्हरीनंतर स्त्रीयांनी आपल्या आरोग्याची व्यवस्थित काळजी घेतली नाही तर अनेक आजार शरीराला विळखा घालू शकतात त्यापैकीच एक आजार म्हणजे पोस्टपार्टम एनीमिया! डिलिव्हरीनंतर बहुतांश महिला या आजाराने ग्रस्त होतात. शरीराला इतर अनेक घटकांप्रमाणे लोह देखील अतिशय महत्त्वाचे असते. विविध पदार्थांमधून शरीराला लोह मिळते आणि शरीरातील लोहाची गरज त्याद्वारे भरून निघते.

मात्र कधी कधी हि मिळणारी लोहाची मात्रा शरीराला कमी पडते. अशावेळी आयर्न डेफीशीयन्सी अर्थात लोहाच्या कमतरतेची समस्या शरीरात निर्माण होते. जेव्हा शरीर पुरेशा प्रमाणात लाल रक्ताच्या पेशी निर्माण करू शकत नाही तेव्हा निर्माण होणाऱ्या आजाराला व वैद्यकीय स्थितीला एनीमीया असे म्हणतात. यामध्ये लाल रक्ताच्या पेशी शरीरातील मुख्य घटकांपैकी एक मानल्या जातात. त्याचे कार्य हे शरीराला लाभदायक असते. म्हणून पुरेशा प्रमाणात शरीरात त्यांची निर्मिती व्हायला हवी. या निर्मितीला चालना देते ते लोह. म्हणूनच आम्ही म्हटलं कि शरीरासाठी लोह हे अतिशय गरजेचे असते. तर ज्यांच्या शरीरात लोहाची कमतरता भासते त्यांना होतो हा एनीमिया आजार!

पोस्टपार्टम एनीमिया म्हणजे काय?

पोस्टपार्टम एनीमिया ही रक्तातील लोहाची कमतरता असण्याची एक गंभीर स्थिती आहे जी डिलिव्हरीनंतर उत्पन्न होते. या स्थितीत एका आठवड्यात हिमोग्लोबिनची पातळी ११० जी/एल इतकी कमी होते आणि आठ आठवड्यांत ११० जी/एल इतकी खाली येते.

(वाचा :- बॉलीवूडमधील प्रत्येक अभिनेत्रीने प्रेग्नेंसीमध्ये दिले आहे ‘या’ एका पदार्थाला प्राधान्य?)

प्रेग्नेंसीनंतरच्या एनीमियाची कारणं?

गर्भावस्थे नंतर अनेक कारणांमुळे स्त्रियांना एनीमिया होऊ शकतो त्यापैकी काही कारणे पुढीलप्रमाणे :-

  1. असंतुलित आहार – प्रेग्नेंसी दरम्यान पर्याप्त मात्रेत लोहाचे सेवन न केल्यास डिलिव्हरीनंतर एनीमिया होण्याची शक्यता असते. प्रेग्नेंट महिलांना नियमित ४.४ मिली ग्रॅम लोहाची आवश्यकता असते. आहारातून याची पूर्तता करणं कठीण असल्यामुळे ब-याचदा डॉक्टर याच्या सप्लिमेंट देऊ करतात.
  2. रक्तस्त्राव – कंसीव करण्याआधी मासिक पाळी दरम्यान अधिक रक्तस्त्राव झाल्यानेही लोहाची कमतरता जाणवू शकते.
  3. पेरिपार्टम ब्लड लॉस – डिलिव्हरी दरम्यान ५०० मिली पेक्षा अधिक रक्तस्त्राव झाल्याने डिलिव्हरी नंतर एनीमिया होण्याचा धोका निर्माण होतो. जितका जास्त रक्तस्त्राव होणार तितका धोका वाढणार.
  4. आतड्याचा आजार – यामध्ये सिलीएक डिजीज, क्रोन डिजीज आणि इन्फ्लानेट्री बाऊल डिजीज या स्थितीतही लोहाची कमतरता जाणवू शकते.

(वाचा :- ‘हे’ आसन करेल प्रेग्नेंसीमधील मॉर्निंग सिकनेस व थकवा चूटकीसरशी दूर!)

पोस्टपार्टम एनीमियाची लक्षणे

डिलिव्हरी नंतर एनीमिया झाल्यास खूप जास्त थकवा जाणवणं, त्वचा पिवळी पडणं, कमजोरी, डिप्रेशन, गुंतागुंत, ब्रेस्ट मिल्कच्या पातळीत आणि क्वालिटीमध्ये कमतरता, श्वास घेण्यास अडथळा, चक्कर येणं, ह्रदयाचे ठोके वाढणे, डोकेदुखी, सतत मुड बदलणे, चिडचिड, लैंगिक इच्छा कमी होणे आणि रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होण्यासारखी लक्षणे यामध्ये जाणवतात. असं गरजेचं नाही की ही सर्व लक्षणं एकत्रच जाणवतील. पण यातील एक जरी लक्षण दिसून आलं तर डॉक्टरचा सल्ला जरुर घ्यावा.

(वाचा :- गर्भधारणेत कोणताही अडथळा नको असल्यास फॉलो करा ‘हे’ फर्टिलिटी डायट!)

पोस्टपार्टम एनीमियावर उपाय

पोस्टपार्टम एनीमियावर विजय मिळवायचा असल्यास जीवनशैली आणि आहारात काही बदल करणं आवश्यक आहे. जर आयरन डेफिशियंसी एनीमिया असेल तर रोज १०० ते २०० मिली ग्रॅम लोह आहारातून घेण्याचा प्रयत्न करा. शरीरात खूप जास्त लोहाची कमतरता असेल तर नशीमधूनही ८०० ते १४०० मिली ग्रॅम आयरन चढवलं जातं. उपचारांच्या दोन आठवड्यांनंतर डॉक्टर हिमोग्लोबिनची तपासणी करतात. याव्यतिरिक्त इतर काही उपचार करुनही एनीमियापासून बचाव केला जाऊ शकतो. रक्तातील लोहाची पातळी वाढवण्यासाठी आयरन सप्लीमेंट घ्या. हिरव्या भाज्या, बिन्स, डाळी, भोपळा, टोफू, ब्राऊन राईस, बटाटा, वाटाणा खा. चहा कमी प्या आणि व्हिटॅमिन युक्त पदार्थांचे सेवन वाढवा. बद्धकोष्ठतेपासून बचाव करणंही आवश्यक असल्याने फायबरयुक्त पदार्थांचेही सेवन करा. डिलिव्हरी नंतरच्या एनीमियाचा संबध इंसफिशिएंट मिल्‍क सिंड्रोम यासोबत असतो ज्यामध्ये ब्रेस्ट मिल्क कमी येतं. यामुळे बाळाचे वजन असंतुलित होऊ शकते.

(वाचा :- सेलिना जेटलीच्या जुळ्या मुलांमधील एकाचा झाला मृत्यु, जुळी मुलं झाल्यास काय काळजी घ्यावी?)

गरोदरपणात एनीमियावर कसे नियंत्रण ठेवावे?

गरोदरपणाच्या आधी स्त्रीला देण्यात येणाऱ्या व्हिटॅमिन मध्ये लोह असते. लोहयुक्त प्रीनॅटल व्हिटॅमिन गर्भावस्थेमध्ये एनिमीयावर उपचार म्हणून आणि त्याचे दुष्परिणाम रोखण्यास मदत करतात. काही प्रकरणांमध्ये डॉक्टर स्वतंत्रपणे आयर्न सप्लीमेंट घ्यायला सांगू शकतात. गरोदरपणात स्त्रियांना प्रतिदिन २७ मिली ग्रॅम लोहाची गरज असते. लाल मांस, अंडी, मासे हे लोहाचे उत्तम स्त्रोत आहेत. याशिवाय वाटाणा आणि तांदूळयुक्त आहाराचे सेवन केल्याने सुद्धा फायदा होतो. तसंच डिलिव्हरी नंतर चिंता, तणाव, डिप्रेशन या गोष्टी सुद्धा एनिमियाला खतपाणी घालू शकतात. अशावेळी घाबरून न जाता डॉक्टरांच्या योग्य सल्ल्याने आणि उपचाराने शरीरातील लोहाचे प्रमाण वाढू शकते आणि एनीमीयाचा धोका टळू शकतो.

(वाचा :- वयाच्या ३७ व्या वर्षी ऐश्वर्या झाली होती आई! या वयात आई बनण्याचे काय आहेत धोके?)


Source link

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *