व्हेरिकोज व्हेन्स म्हणजे काय? वेळीच ओळखा हा धोका : तज्ज्ञांची माहिती

Spread the love

डॉ. वैभव लेंडे, रक्तवाहिनी शल्यचिकित्सक, नागपूर

आपल्या शरीरात अशुद्ध रक्तवहन करण्यासाठी व्हेन्स म्हणजे शीरा असतात. पायात अशुद्ध रक्त वहन करण्यासाठी त्वचेच्या खाली मुख्यतः दोन मोठ्या रक्तवाहिन्या असतात. या रक्तवाहिन्यांमध्ये जर कुठल्या कारणाने रक्त जमा झाले आणि त्यामुळे त्या फुगीर झाल्या तर या त्रासाला व्हेरिकोज व्हेन्स (varicose veins) म्हणजे मराठीत ‘अपस्फित नीला’ असे म्हणतात. अनेकदा या रक्तवाहिन्या पायाच्या पृष्ठभागावर ठळकपणे दिसू लागतात. बरेचदा रक्तवाहिन्या दिसत नसल्या तरी व्हेरिकोज व्हेन्सचा त्रास असू शकतो. त्यासाठी अन्य लक्षणांचा आढावा घेणे आवश्यक असते.

कारणे
उभे राहणे ही गुरुत्वाकर्षण शक्तीच्या विरोधातील क्रिया आहे. पायातील रक्ताला गुरुत्वाकर्षण शक्तीच्या विरोधात रक्त प्रवाहित व्हावे लागते. त्यासाठी विशिष्ट प्रकारचे पडदे अशुद्ध रक्तवाहिन्यांमध्ये असतात. ते एकाच दिशेने रक्तप्रवाह करण्यास सहाय्यक ठरतात. मात्र, जास्त वेळ उभे राहिल्याने वा बसल्याने शीरांमध्ये ताण निर्माण होतो व पडदे निकामी होण्याचा धोका वाढतो. त्यामुळे अधिक रक्त जमा झाल्यामुळे शीरा फुगतात व व्हेरिकोज् व्हेन्सचा त्रास उद्भवतो.
(सायकलिंगला सुरुवात करताय? मग आरोग्यासाठी या गोष्टींची खबरदारी घेणे आवश्यक)
लक्षणे
पाय सुजणे, संध्याकाळी पाय दुखणे, पायामध्ये असहजता निर्माण होणे, असह्य वेदना होणे व त्यामुळे झोप न येणे, पायाच्या पोटऱ्या दुखणे ही प्रमुख लक्षणे आहेत. अनेकदा पाय फार दुखतोय् असे आपल्याला जाणवते. पण फार थकलोय् असे म्हणून आपण त्याकडे दुर्लक्ष करतो. ही कारणे घेऊन डॉक्टरांकडे जाणाऱ्या निम्म्या लोकांना व्हेरिकोज् व्हेन्सचा त्रास असल्याचे आढळून आले आहे. याशिवाय निळ्या नसा फुगलेल्या दिसतात, क्वचित पाय देखील काळवंडलेला असतो. विशेषतः घोट्याच्या वरचा भाग काळवंडलेला असतो. कधी कधी अल्सर अथवा जखम निर्माण होते व ती भरून निघत नाही.

निदान
व्हेरिकोज व्हेन्सच्या शंभर टक्के निदानासाठी ‘डॉपलर स्कॅन’ करण्याचा सल्ला दिला जातो. रक्तवाहिन्यांच्या डॉपलर स्कॅनद्वारे छोट्यातल्या छोट्या रक्तवाहिन्यातील समस्या दिसून येतात. त्यामुळे व्हेरिकोज व्हेन्सचे निदान करणे सोपे जाते. यापूर्वी ‘टुर्निके टेस्ट’ करण्यात येत असे.
(भात खाल्ल्याने शरीरावर होतात हे परिणाम, किती प्रमाणात सेवन करणं ठरेल आरोग्यासाठी योग्य?)

उपचार पद्धती

व्हेरिकोज् व्हेन्सचे प्रमाण वाढले असेल, तर ‘कंप्रेशन स्टॉकिंग’ म्हणजे पायाच्या टाचेपासून मांडीपर्यंत नसांना सपोर्ट करणारे मोजे वापरण्याचा सल्ला दिला जातो. हे मोजे केवळ प्रभावित झालेल्या निळ्या नसांनाच दाब देत असल्यामुळे पायाच्या अन्य अवयवांना त्रास होत नाही. मात्र व्हेरिकोज् व्हेन्समुळे उमळलेला त्रास नक्कीच कमी होतो. हे मोजे दिवसभर वापरावे लागतात.

दोन आठवड्यात व्यक्तीचे जीवन सामान्य होऊ शकते. रात्री होणाऱ्या वेदना कमी होतात. मात्र, यामुळे व्हेरिकोज् व्हेन्सवर आपण केवळ नियंत्रण मिळवू शकतो. पूर्ण आराम हवा असेल तर अत्याधुनिक तंत्र ‘एंडोव्हेनस लेजर अ‍ॅबलेशन’ किंवा ‘रेडिओफ्रिक्वेंसी अ‍ॅबलेशन’द्वारे उपचार केला जातो. यामध्ये फक्त एका सुईच्या छिद्राने आपण या प्रभावित झालेल्या नसा पूर्णपणे बंद करू शकतो.

मुख्य अशुद्ध रक्तवाहिनी जवळपास ८० टक्के रक्ताचे वहन करते. त्यास व्हेरिकोज् व्हेन्सचा धोका नसतो. अन्य रक्तवाहिन्या बंद केल्या तर, या मुख्य रक्तवाहिनीची क्षमता कालांतराने वाढू लागते आणि त्यामुळेच अन्य प्रभावित रक्तवाहिन्या बंद झाल्याने फरक पडत नाही. यामुळे पायाची सूज कमी होते व व्हेरिकोज् व्हेन्सच्या त्रासातून पूर्ण मुक्ती मिळते.
(घोरण्याच्या समस्येपासून हवीय सुटका? झोपण्यापूर्वी या आयुर्वेदिक तेलांचा करा उपयोग)
प्रतिबंधात्मक काळजी
* जीवनशैलीत बदल करणे
* वजन कमी करणे
* आहारात मीठाचे प्रमाण कमी करणे
* पायाची हालचाल व व्यायाम करणे
* एका जागी फार वेळ उभे राहणे टाळणे
* धुम्रपान मद्यपान व्यसने टाळावित
* उंच टाचेच्या चपलेचा नियमित वापर टाळावा
*टाइट जिन्सचा वापर टाळावा


Source link

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *