Health Care रक्तवाहिन्यांचे आजार, जाणून घ्या लक्षणे आणि उपचारपद्धती

Spread the love

-डॉ. वैभव लेंडे,रक्तवाहिनी शल्यचिकित्सक, नागपूर
काही महिन्यांपूर्वी एक रुग्ण ओपीडीत आला. त्याचा पायाचा अंगठा काळवंडला होता. सगळ्या पॅथींचे औषधोपचार करून झाले तरी आराम नव्हता. वेदना देखील तशाच होत्या. कालांतराने अन्य बोटं काळी पडू लागलीत. पायाच्या रक्तवाहिन्यांमध्ये ठोके देखील जाणवत नव्हते. अ‍ॅन्जिओग्राम केल्यावर कळले की, गुडघ्याखालील तीन प्रमुख रक्तवाहिन्यांपैकी दोन रक्तवाहिन्यांमधून रक्तवहनास अडथळा निर्माण झाला आहे आणि त्यामुळेच पायांच्या बोटाचे गँगरीन झाले. अगदी पाय कापण्याची वेळ येऊन ठेपली होती. मात्र, योग्य वेळी ती व्यक्ती ‘व्हॅस्कुलर सर्जन’ (रक्तवाहिन्यांचे शल्यचिकित्सक)कडे पाठविण्यात आली. दोन्ही रक्तवाहिन्या अ‍ॅन्जिओप्लास्टीद्वारे उघडल्या. रक्तपुरवठा पूर्ववत झाला आणि पाय वाचला…! आता ती व्यक्ती आपल्या पायांवर चालू शकते.

अशी अनेक उदाहरणे आहेत. रक्तवाहिन्यांमध्ये रक्तवहन होण्यास अडथळा आल्याने असे विकार जडू शकतात. त्यामुळे रक्तवाहिन्यांचे शास्त्र म्हणजे व्हॅस्कुलर सर्जरी ही स्वतंत्र वैद्यकीय विद्याशाखा उदयास आली, ज्यामध्ये केवळ रक्तवाहिन्यांच्या आजारांवर उपचार आणि शस्त्रक्रिया करण्याचा अभ्यास करण्यात येतो. मात्र, आपल्याकडे रक्तवाहिन्यांना आजार होतो; याबद्दल फारशी जागरूकता नाही. त्यामुळे अनेक ठिकाणी फिरून रुग्ण शेवटी व्हॅस्कुलर सर्जनकडे येतात. त्यामुळे आजार बरा करण्याचा सुवर्णकाळ निघून गेला असतो.

​रक्तवाहिन्यांचे आजार

हृदयाला रक्तपुरवठा करणाऱ्या रक्तवाहिन्यांमध्ये कोलेस्ट्रॉल जमा झाले; अथवा अन्य कुठल्या कारणांनी त्या बंद झाल्या तर हृदयाला विकार जडतो. मग अ‍ॅन्जिओप्लास्टी करून तो पुरवठा पूर्ववत केला की, हृदय पुन्हा कार्यान्वयित होऊ लागते. अन्य अवयवांपर्यंत जाणाऱ्या रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळा आला की, हा आजार जडतो.

(निक्की तांबोळीच्या फिटनेसचे सीक्रेट आहेत ‘हे’ वर्कआउट, पाहा एक्सरसाइजचे व्हिडीओ)

​रक्तवाहिन्या कमजोर होण्यामागील कारणे

रक्तवाहिन्यांमार्फत पेशींपर्यंत सतत रक्त प्रवाहित होणे अपेक्षित असते. वयोमानानुसार, मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि कोलेस्ट्रॉलची वाढलेली मात्रा व धुम्रपान यामुळे रक्तवाहिन्या कमजोर होतात. त्या फुगीर होतात. त्यास अन्युरिजम् असे म्हणतात. किंवा रक्तवाहिन्यांच्या आत कोलेस्ट्रॉलचा थर जमा झाल्याने त्या निमुळत्या होतात. त्यास स्टेनॉसिस किंवा ब्लॉकेजेस् असे म्हणतात. कधी तर त्या एवढ्या निमुळत्या होतात की, रक्तप्रवाह पूर्णपणे बंद होतो. रक्तप्रवाह होत नसल्याने शेवटच्या पेशीपर्यंत आणि अवयवांपर्यंत रक्तपुरवठा होत नाही. डायबेटिक फुट, डीव्हीटी, व्हेरिकोज व्हेन्स, ठीक न होणारा अल्सर, पायाला गँगरीन हे विकार रक्तवाहिन्यांच्या आजारामुळे होतात.

​लक्षणे

  • पाय दुखणे किंवा पायावर सूज येणे
  • थोडे चालल्यावरही पाय दुखणे
  • अचानक पाय लुळा पडणे
  • हाताला फार वेदना होणे
  • हात,पाय थंड पडणे
  • तळहात काळे पडणे
  • जखमेतून पाणी जाणे
  • हातापायाची बोटे काळी पडणे

(चालण्याचा व्यायाम कोणत्या वेळेस करणं आरोग्यास असते अधिक फायदेशीर? जाणून घ्या)

​उपचारपद्धती

रक्तवाहिनीशी निगडीत आजारांवर ८०टक्के औषधोपचाराने आराम पडतो. २० टक्के वेळा मात्र या आजारांवर शस्त्रक्रियेशिवाय पर्याय नसतो. शारीरिक तपासणीदरम्यान पायातील संवेदना आणि रक्तवाहिन्यांचे ठोके तपासले जातात. याशिवाय योग्य निदानासाठी डॉपलर अथवा अ‍ॅन्जियोग्रामसारख्या चाचण्या करून प्रभावित असलेली रक्तवाहिनी शोधून काढली जाते. सर्वांगीण तपासणी केल्यानंतर खुल्या शस्त्रक्रियेशिवाय बायपास अथवा अ‍ॅन्जियोग्राफी (एंडोव्हॅस्कुलर सर्जरी) सारख्या आधुनिक तंत्राने देखील उपचार करता येतात.

(Health Care Tips मधुमेहींनी उत्सवांमध्ये केवळ मिठाईच नव्हे तर ‘या’ गोष्टींपासूनही राहावे दूर)

​वेळेत आजार ओळखा

रक्तवाहिन्यांच्या विकारामुळे हृदय, मूत्रपिंड, मेंदू, हात-पाय व जवळपास सगळ्याच अवयवांमध्ये गुंतागूंत निर्माण होऊ शकते. हृदय, मेंदू, मूत्रपिंडातील गुंगागूंत दूर करण्यासाठी त्या-त्या विषयातील तज्ज्ञ डॉक्टर असतात. मात्र, हात व पायावर रक्तवाहिन्यांमुळे होणाऱ्या विकारांची लक्षणे दिसली, तर कुणाकडे जावे कळत नाही. या विकारांबद्दल जागृती कमी असल्याने हे आजार ओळखता येत नाहीत. जेव्हा पायाच्या पेशी मृत पावू लागतात म्हणजे गँगरीन होते. तोपर्यंत वेळ निघून गेली असते. त्यामुळे रक्तवाहिन्यांशी निगडीत आजाराचे वेळेत निदान होणे महत्त्वाचे आहे.

​सर्जनचा सल्ला आवश्यक

वेळेत रक्तवाहिनी तज्ज्ञ म्हणजेच व्हॅस्कुलर सर्जनपर्यंत पोहोचलात तर पाय व हात कापण्यापासून वाचविता येणे सहज शक्य आहे. एखाद वेळेस गँगरीन अथवा न भरणारी जखम जरी झाली तरी व्हॅस्कुलर सर्जनचा सल्ला अत्यावश्यक असतो. त्यावरही उपचार मिळून आजार बरा होऊ शकतो.

(Health Care करीना कपूरची न्युट्रिशनिस्ट ऋजुता दिवेकरकडून जाणून घ्या आवळा खाण्याचे फायदे)


Source link

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *