Health Care Tips मधुमेह आहे? डोळा सांभाळा…

Spread the love

डॉ. प्रफुल्ल जागेश्वर मोकदम, नेत्ररोगतज्ज्ञ

नोव्हेंबर महिना ‘डोळे आणि मधुमेह महिना’ म्हणून ओळखला जातो. भारताला ‘मधुमेहाची राजधानी’ असे म्हणतात. साधारण नऊ टक्के भारतीयांना मधुमेहाने पछाडले आहे. या शिवाय मधुमेह आनुवांशिक असल्यामुळे हे प्रमाण वाढत आहे.

या आजारांत शरीरातील साखरेचे नियंत्रण बिघडते. भारतीय अन्नात कार्बोहायड्रेट्सचे प्रमाण गरजेपेक्षा जास्त आहे. कार्बोहायड्रेट्सचे रूपांतर साखरेत करून, ती साखर, व्यायाम, चालणे, फिरणे इत्यादी शारीरिक घडामोडींसाठी वापरली जाते. उरलेली जास्तीची साखर चरबीमध्ये रूपांतरित होते. त्या चरबीमुळेमुळे वजन वाढते. नियमित व्यायाम करत राहिल्यास साखरेचे संतुलन बरोबर राहते. अद्वातद्वा जेवण, बैठे काम आणि व्यायामाच्या अभावामुळे शरीरातील इन्सुलिनचे प्रमाण अपुरे पडत जाते आणि मधुमेह होतो. मधुमेहामुळे रक्तवाहिन्यांवर घातक बदल घडून येतात. रक्तवाहिन्यांच्या या बदलांमुळे डोळा, मेंदू, हृदय किंवा मूत्रपिंडासारखे अवयव खराब होत जातात.

मधुमेहामुळे कमी वयात (५०च्या आधी) मोतीबिंदू (कॅटरॅक्ट) किंवा काचबिंदू (ग्लाकोमा) हे आजार उद्भवतात. अशा व्यक्तींना वारंवार रांजणवाडी (स्टाय) होणे, चष्म्याचा नंबर वारंवार बदलणे, बुबुळावर येणारी सूज (आयरीडोसायक्लायटीस) किंवा तत्सम विकार, मेंदूच्या नसांवर सूज येउन उद्भवणारा डोळ्यांच्या नसांचा पक्षाघात असे अनेक विकार पटकन होऊ शकतात. मधुमेहींच्या शरीरात जंतू फार पटकन वाढत जातात. त्यामुळेच करोना पीडितांमध्ये मधुमेह असलेल्यांच्या जीविताला जास्त धोका असतो.

मधुमेहामुळे डोळ्याच्या आत असलेल्या रेटिनावर वाईट परिणाम होतो. रेटिनाच्या रक्तवाहिन्या खराब होऊन रक्त पाझरणे किंवा रेटिनावर सूज येणे अशा व्याधी होऊ लागतात. रक्तातील साखरेवर ताबा नसला की या व्याधी वाढत जातात. दृष्टीवर नेहमीसाठी वाईट परिणाम करतात. चाळिशीनंतर दर दोन वर्षांतून एकदा नेत्र तज्ज्ञाकडून डोळे तपासून घेणे आणि रक्तातील साखरेची तपासणी करत राहणे हे अतिआवश्यक आहे. मधुमेह असेल तर, डोळ्याची संपूर्ण वार्षिक तपासणी (बुबुळ मोठे करण्याचे औषध डोळ्यांत घालून) करायला पाहिजे.

रेटिनावर सूज आली असेल तर ती आटोक्यात ठेवण्यासाठी डोळ्यात (इंट्रा व्हिट्रीयल) इंजेक्शन द्यावे लागते. एकदा लेझर केले की इलाज संपत नाही. इतर नवीन रक्तवाहिन्यामधे प्रादुर्भाव होऊ शकतो. त्यामुळे रेटिना तज्ज्ञांच्या सांगण्यानुसार वेळोवेळी तपासणीसाठी जावेच लागते. डोळ्याच्या आत मोठ्या प्रमाणांत झालेला रक्तस्राव, आपोआप विरघळण्याची वाट पाहूनसुद्धा जिरला नाही, तर शस्रक्रियेद्वारे डोळ्याच्या आत साकळलेले रक्त व्हिट्रेक्टमी ॲापरेशन करून काढावे लागते. त्या ॲापरेशनदरम्यान पडद्याचे लेझर करून क्षतिग्रस्त रक्त वाहिन्यांमधून परत मोठा रक्तस्राव होऊ नये या उद्देशाने लेझर करावे लागते. वेळीच इलाज केला नाही तर रेटिनाच्या आत, नवीन रक्त वाहिन्या निर्माण होऊन या कुचकामी रक्त वाहिन्यांतून वारंवार रक्त पाझरत राहते. त्यातून फायब्रॉटिक बँड्‌स निर्माण होऊन रेटिना निखळू शकते आणि नेहमीसाठी अंधत्व येऊ शकते.

बुबुळावर निर्माण झालेल्या नवीन रक्तवाहिन्या, काचबिंदू निर्माण करू शकतात. सारांश, रक्तातील साखरेचे प्रमाण ताब्यात ठेवणे सर्वांत महत्त्वाचे! विशेषत: आई, वडील, मामा, काका अशा जवळच्या नातेवाइकांना मधुमेह असेल तर अशा लोकांनी रक्तातील साखरेची वार्षिक तपासणी करायलाच पाहिजे. मधुमेह असेल तर औषधे, आहार, व्यायाम, योगासने करत राहून मधुमेह आटोक्यात ठेवला पाहिजे.


Source link

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *