Shravan 2020 सेलिब्रेटिंग श्रावण…

Spread the love

– मनीषा क्षेमकल्याणी

तुम्ही कसेही असा, म्हणजे साधेसुधे, देवभोळे, नास्तिक; पण गणपती आवडणारे, खाद्यप्रेमी, निसर्गप्रेमी, साहित्यप्रेमी, हा श्रावण सगळ्यांना भुलवतो. मला श्रावण आठवतो तो सोवळ्यातली आजी, धूप, कापूर, चंदन, बेल, पत्री, आघाडा, नैवेद्याच्या असंख्य प्रकारांची रेलचेल असलेला. अनेक छोट्या-छोट्या गोष्टींतून मनात शिरलेला आणि आता आठवणींनी भरलेला श्रावण!

श्रावण म्हणजे पूजा, व्रत-वैकल्य, साधना-उपासना करण्याचा महिना. त्याची तयारी घराघरांतून आधीपासून चालत असायची. एकत्र कुटुंबात तर विचारूच नका! सगळ्यांत मजा असायची ती लहान मुलांची. श्रावणात खायला इतके वैविध्य मिळायचे की बास रे बास! रंग, गंध, चव, स्पर्श अशा नानाविध प्रकारांची उधळण श्रावणात आजही पाहायला मिळते. फुलेपाने, खाद्यपदार्थ, वस्त्र इथपासून ते अगदी गवताचे, रानफुलांचे, भिरभिरणाऱ्या पांढऱ्या-पिवळ्या फुलपाखरांचे किती निरनिराळे प्रकार आपल्याला पाहायला मिळतात. व्हॉट्स अॅपवर श्रावणाच्या आगमनाच्या गोष्टी पडायला लागल्या, की आजही आजीचा आवाज कानात घुमू लागतो. आजीला जाऊन कितीतरी वर्षं झाली. घराघरांतल्या आईच्या मागच्या-पुढच्या काकू, मावशा, मामी, आत्याही आता वार्धक्याकडे झुकल्या आहेत. आपणही संसारात बुडून गेलोय; पण बालपणीचा मनातला श्रावण तसाच ताजा टवटवीत, उत्फुल्ल आणि तितकाच निरागस आहे.

श्रावण आला म्हणजे निदान एखादे तरी व्रत, नियम पाळण्याचा कसोशीने प्रयत्न केला जायचा आणि अशाच एका व्रताला घरून त्या दिवशी एखादी कहाणी सांगण्याची, वाचण्याची, ऐकण्याची प्रथा नियमाने प्रत्येक घरात होती. काही घरांमध्ये अजूनही आहे. लहानपणी श्रावणातल्या रविवारी भल्या पहाटे आजी उठवायची. सूर्योदयापूर्वी अंघोळ करून सगळ्या मुलींच्या केसांना भरपूर तेल लावून अगदी चापून-चोपून दोन वेण्या घालून द्यायची. मगच चहा मिळायचा.

वेण्या घालायचा कार्यक्रम झाला, की काळपट रंगाचा तेल लावून, घासून-पुसून स्वच्छ केलेला सागाचा पाट ती समोर घ्यायची. चंदनाचे खोड सहाणेवर बराच वेळ घासत बसायची, त्या लयीत वेगेवेगळी स्तोत्रे म्हणत असायची. आम्ही अर्धवट जागेपणात ते पाहत असायचो. हळूहळू ताटात झाकून ठेवलेल्या अनेक बारीकसारीक गोष्टी एकेक करून बाहेर यायच्या. विड्याच्या पानावर चंदन गंधाने सर्वप्रथम सूर्यमंडल रेखले जायचे. त्यानंतर अजून काही चित्रे काडेपेटीच्या किंवा उदबत्तीच्या जाड काडीने आजी पानावर काढायची. पाटावर ही पाने ठेवून, पाटाभोवती रांगोळी काढून पूजा करायची. कापसाची वस्त्रे, फुलांच्या पाकळ्या, गूळ-खोबऱ्याचा नैवेद्य दाखवायचा. मग आजी पोथीच्या गठ्ठ्यातून एक पुस्तक काढायची. विशिष्ट पान उघडून स्वतःच्या हातात तांदळाचे दाणे घ्यायची, त्यातले प्रत्येकी तीन दाणे प्रत्येकीच्या हातात द्यायची आणि वाचू लागायची, ‘ऐका, आदित्य राणूबाई तुमची कहाणी…!’ ऊतू नको, मातू नको घेतला, वसा टाकू नको,’ अशी सयंत कानटोचणी करणाऱ्या या कहाण्या मग आठवड्यातून पाच-सहा वेळा भेटायच्या.
(Fashion Tips श्रावणातील सणांसाठी तुमच्या पारंपरिक कपड्यांना असा द्या स्टायलिश लुक)

सोमवारी शिवामूठ, मंगळवारी मंगळागौरी, शुभ्र बुधवार, गुरुवारी बृहस्पती, शुक्रवारी जिवती, शनिवारी संपत शनिवाराची आणि रविवारी आदित्य राणूबाईची कहाणी वाचली जायची. या कहाण्या ऐकण्याचा अनुभव मनात खोल रुतून बसलाय तो श्रावणामुळेच! ‘टिपिकल’ गृहिणीच्या भाषेत गुंफलेल्या, सहजपणे घडणाऱ्या प्रसंगांना मूल्यांची जोड देत, साध्या-सोप्या शब्दात गैर वागणुकीला माफी नाही, असा सज्जड धाक घालणाऱ्या या कहाण्या मनाच्या तळाशी बसल्या आहेत.

खरी धमाल यायची ती मंगळागौरीच्या जागरणाला. घरातल्या, शेजार-पाजारच्या, नात्यातल्या बायका अक्षरश: धमाल करत. रात्री साडेसात-आठला सुरू होणारे खेळ, गाणी, उखाणे, नकला सादर करताना बायकांमधला ‘स्वॅग’ बघायला मिळायचा. उत्तर रात्रीपर्यंत जागरण करून धमाल एन्जॉय करणाऱ्या बायका, दुसऱ्या दिवशी सकाळी पुन्हा कामाला लागलेल्या असत. कधीतरी उन्हे डोक्यावर आल्यावर आम्ही उठायचो तेव्हा देवाला दुपारचा नैवेद्य मनोभावे दाखवणारी आजी, आई, काकूचे ते रूप आश्चर्यचकीत करायचे. एकूणच श्रावण महिना हा सृजनशीलता, संयम, सातत्य, उल्हास या बरोबरच श्रवण संस्कार, अन्न संस्कार, मूल्य संस्कार, संघभावना, सर्व समभाव, पर्यावरणस्नेह अशा अनेक महत्त्वाच्या गोष्टींची पुढच्या पिढीला तोंडओळख करून देणारा ‘क्रॅश कोर्स’च म्हटला पाहिजे. सगळ्यांसाठी खुला; पण जो शिकेल तो टिकेल हे दाखवून देणारा!

आताही नेमाने श्रावण येतो. ऑफिसच्या रस्त्याकडेला गवताच्या गर्दीत उगवलेली आघाड्याची पाने जिवतीची आठवण मनात जागी ठेवतात. एखादी सहकारी एखाद्या शुक्रवारी आठवणीने टिफिनबरोबर हळदीकुंकू-चणेफुटाणे सगळ्यांसाठी घेऊन येत असते. खीर-पुरीचा वास नाकात शिरल्यानंतर ‘अतिथी कोण?’ या प्रश्नाची आस नकळत मनाला लागून राहते. यातल्या ज्या कालसुसंगत गोष्टी होत्या, त्या टिकल्या. आता बायका बदलल्या, त्यांचे आयुष्य, दिनक्रम सगळे सगळे बदलले; पण ‘साजरे’ करण्याचा मूळ स्वभाव टिकून राहिलाय. नव्या भाषेत ‘श्रावण सेलिब्रेशन’ झाले आणि बायका झाल्या ‘श्रावणक्वीन!’

पूर्वी कुणाच्या तरी घरी बायका जमायच्या. आता ऑफिसमध्ये, सोसायटीत, मंडळात, संस्थेत, बचतगटात, माता मंडळात, समाज मंडळात अशा कुठे ना कुठे बायका जमतात. नियोजन करतात, कामाला लागतात आणि उत्साहाने श्रावण सेलिब्रेट करतात. सध्या करोनाने सगळे जग बंदिवान झालेय. तरी आपल्याकडच्या बायकांचा उत्साह, सृजनशीलता, शेअरिंग, सेलिब्रेशन सगळे नव्या रूपात आणि त्याच जोशात अशा स्टाइलमध्ये सुरू आहे, हे पाहून थक्क व्हायला होते.

श्रावण शुक्रवारी विशिष्ट रंगाच्या साड्या नेसून, नटूनथटून अनेकींनी सेल्फी काढून सोशल मीडियावर पाठवले, वेगवेगळ्या पारायणांचे साखळी पद्धतीने वाचन झाले. योगा, वर्क आउट विथ बेबी, खुर्ची, पाण्याच्या बाटल्या यांचा वापर करून ऑनलाइन वेट ट्रेनिंग बायका घेऊ लागल्या, ‘ट्वेंटी वन डेज्’ श्रावण ‘चॅलेंज’ देऊन बायकांनी एकमेकींना व्यायामाला प्रोत्साहन दिले. गाण्याच्या भेंड्या, नवऱ्याबरोबर उखाण्याचे राउंड, दिवट्या मुलाबरोबर दिव्याच्या आवसेचे सेलिब्रेशन ‘हॅशटॅग’ रुपात अवतरले. दुसरीकडे काही जणींनी सफाई कर्मचारी, पेपर टाकणारे दादा, दूधवाले, भाजीवाले दादा अशा सगळ्या ‘सपोर्ट सिस्टीम’बद्दल ‘राखी’च्या माध्यमातून कृतज्ञता व्यक्त करून, माणुसकीचा धागा अधिक बळकट केला.

आताच्या काळात उपजीविकेसाठी निरनिराळे गृहउद्योग सुरू करणाऱ्या जोडप्यांना जास्तीत जास्त ऑर्डर्स कशा मिळतील हे पाहण्यात महिलांचा सहभाग लक्षणीय आहे. एक अमराठी मैत्रीण मला एकदा सहजपणे म्हणाली होती, ‘नेकी कर दरिया में डाल…’ तेव्हा मला क्षणार्धात खुलभर दुधाच्या कहाणीतली आजीच आठवली. नितांत श्रद्धा, विशुद्ध प्रेम, अनन्य भक्ती तुम्ही कशावरही करा, कोणत्याही प्रकारे करा, नव्हे करत राहा हे शिकवणारा श्रावण.

सुंदर साजिरा श्रावण……
येस वी आर सेलिब्रेटिंग श्रावण, विथ आजीची कहाणी
#उतणार नाही, मातणार नाही. घेतला वसा टाकणार नाही…


Source link

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *